Στην ιστοσελίδα της εφημερίδας
Τα Νέα (12/06/2011) διάβασα το άρθρο του Γ. Μπαμπινιώτη
«Οι νέοι θα πληρώσουν ακριβά τα greeklish».
Μερικά από τα σχόλια επισκεπτών της ιστοσελίδας και αναγνωστών του ηλεκτρονικού κειμένου δείχνουν φανατισμό και ημιμάθεια. Μια ολόκληρη γενιά «μορφώθηκε» με τα σκουπίδια των διαφόρων τηλεπλασιέ (π.χ. γνωστού εκδότη και βουλευτή) και τηλεγλωσσολόγων (π.χ. γνωστού δικηγόρου) και έμαθε μεταξύ άλλων να θεωρεί εχθρό της πατρίδας τον Μπαμπινιώτη. Κάποιος γράφει λ.χ. απευθυνόμενος στον Μπαμπινιώτη:
«Μη νομίζεις ότι θα σε σώσει η στερνή σου φτιαχτή κατάνυξη για την ελληνική γλώσσα, για την οποία κι εσύ ο ίδιος φρόντισες να διαλυθεί! Μη νομίζεις ότι ξεχάσαμε!»
Τι θέλει να πει ο ποιητής; Τι σημαίνει «διάλυση της γλώσσας» και πώς ακριβώς ένας καθηγητής φρόντισε γι’ αυτό; Άλλοι αφήνουν άσχετα σχόλια που αναφέρονται στην υπόθεση του λεξικού Μπαμπινιώτη. Παραδείγματα:
«Το να ονομάζει Βούλγαρους ένα τμήμα Βορειοελλαδιτών στο λεξικό του, όμως, είναι εντάξει. Κατά τα λοιπά, “η γλωσσα είναι η νοοτροπία μας, η ιστορία μας, ο πολιτισμός μας, η ταυτότητά μας!” Μας δουλεύει;»
«Καλά τα λέει τώρα ο Μπαμπινιώτης, αλλά κάποτε μας περιέγραφε τους οπαδούς του ΠΑΟΚ ως Βούλγαρους…»
Τι να εξηγήσεις σε αυτούς τους ημιμαθείς; Για να εκφέρεις σοβαρή γνώμη σχετικά με αυτό το θέμα, πρέπει να ξέρεις τι σημαίνει λήμμα ενός λεξικού σε θεωρητικό επίπεδο. Μέσω του λήμματος ο λεξικογράφος απλώς αποτυπώνει τη γλωσσική χρήση και γενικά περιγράφει τη γλωσσική πραγματικότητα. Αν χρησιμοποιεί και κατάλληλους υφολογικούς ή άλλους χαρακτηρισμούς, όπως
υβριστικό,
ειρωνικό,
χιουμοριστικό,
καταχρηστικό κτλ., τότε προειδοποιεί τον αναγνώστη και περιγράφει τη γλωσσική χρήση με μεγαλύτερη ακρίβεια. Τι δουλειά όμως έχει αυτό εδώ το άρθρο με την υπόθεση του επίμαχου λήμματος
Βούλγαρος στην πρώτη έκδοση του λεξικού Μπαμπινιώτη, του 1998; Τότε πολύ σωστά το συγκεκριμένο λεξικό στο λήμμα
Βούλγαρος κατέγραφε ως δεύτερη σημασία, με την ένδειξη του καταχρηστικού και υβριστικού, το «ο οπαδός ή παίκτης ομάδας της Θεσσαλονίκης (κυρίως του ΠΑΟΚ)». Κακώς ο Μπαμπινιώτης απέσυρε τη σημασία αυτή στην επόμενη έκδοση του λεξικού, και μάλιστα ενώ στο μεταξύ είχε δικαιωθεί από τον Άρειο Πάγο (βλ. αναλυτικά στοιχεία
εδώ). Δεν είναι δυνατόν ένας επιστήμονας να φοβάται αντιδράσεις, από όπου και αν προέρχονται, πόσο μάλλον όταν υποδαυλίζονται από λαϊκιστές και δημαγωγούς. Άλλο όμως είναι το θέμα μας εδώ. Σε ένα άρθρο του Μπαμπινιώτη για τα greeklish διάφοροι φανατικοί και ημιμαθείς αφήνουν άσχετα σχόλια και έτσι αποκαλύπτουν τη σύγχυση που τους διακατέχει.
Ακόμη όμως και σε ένα σχόλιο που δεν χαρακτηρίζεται από φανατισμό, διαπιστώνει κανείς έλλειψη γλωσσολογικής γνώσης και σκέψης. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σύγχυση γλώσσας και γραφής. Ένας σχολιαστής δεν έχει καταλάβει ότι τα greeklish αποτελούν σύστημα γραφής. Δεν έχει αντιληφθεί ότι η χρήση greeklish από τη μια και η ενσωμάτωση ξένων λέξεων στο ελληνικό λεξιλόγιο από την άλλη είναι δύο διαφορετικά μεταξύ τους θέματα. Επομένως, η υπενθύμιση ότι λ.χ. η λέξη
πόρτα δεν έχει ελληνική ετυμολογική προέλευση και όμως σε συγχρονικό επίπεδο θεωρείται πλέον ελληνική είναι άτοπη. Διαβάζοντας τέτοια σχόλια συνειδητοποιώ την αξία της γλωσσολογικής γνώσης. Η γλώσσα μάς είναι κάτι οικείο και νομίζουμε ότι εύκολα μπορούμε να εκφέρουμε γνώμη για τα γλωσσικά. Χωρίς γλωσσολογικές γνώσεις όμως, πέφτουμε σε λάθη. Στην προκειμένη περίπτωση, η διάκριση ορισμένων βασικών εννοιών, όπως
γλώσσα και
γραφή, μας βοηθάει να αποφύγουμε εσφαλμένες εκτιμήσεις. Επίσης, μας βοηθάει να αντιληφθούμε την κινδυνολογία που καλλιεργείται από μερικούς και που φαίνεται λ.χ. στο ακόλουθο απόσπασμα από κείμενο άλλου σχολιαστή του άρθρου του Γ. Μπαμπινιώτη:
«Μιλάμε για κίνδυνο εξαφάνισης μιας από τις λίγες γλώσσες με ιστορική συνέχεια [...]»
Δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος εξαφάνισης της ελληνικής γλώσσας. Η μόνη περίπτωση να συμβεί κάτι τέτοιο είναι να εξαφανιστούν όλοι οι ομιλητές της, πράγμα όχι και τόσο πιθανό. Έχουμε αναφερθεί παλαιότερα στο θέμα της θνησιγλωσσίας και σε διάφορα είδη γλωσσικού θανάτου σύμφωνα με τη βιβλιογραφία. Επίσης, ακόμη και να διέτρεχε τέτοιο κίνδυνο η Ελληνική, αυτό δεν θα οφειλόταν στη χρήση greeklish. Τα greeklish είναι σύστημα γραφής, η Ελληνική είναι γλώσσα. Η χρήση ενός συστήματος γραφής δεν εξαφανίζει μια γλώσσα. Ούτε βέβαια η συνήθεια των greeklish «μπορεί να καταργήσει τον ελληνικό γραπτό λόγο», όπως άστοχα είπε ένας από τους παρουσιαστές της εκπομπής
Ράδιο Αρβύλα (βλ.
εδώ). Πώς είναι δυνατόν να καταργηθεί η ελληνική γραφή, εφόσον χρησιμοποιούνται greeklish μόνο σε μηνύματα στο κινητό τηλέφωνο και στον ηλεκτρονικό υπολογιστή; Όπως έλεγε ένας φίλος πιο παλιά, καμία νοικοκυρά δεν γράφει σε greeklish τι θέλει να ψωνίσει από το σούπερ μάρκετ. Με λίγα λόγια, δεν υπάρχει περίπτωση να υποκατασταθεί η χρήση ελληνικών χαρακτήρων με χρήση λατινικών. Αλλά, ακόμα και αν διαφαινόταν τάση να διευρυνθεί η χρήση greeklish και εκτός κινητού τηλεφώνου και ηλεκτρονικού υπολογιστή, και πάλι δεν θα κινδύνευε με εξαφάνιση η ελληνική γλώσσα. Μιλάμε για σύγχυση βασικών εννοιών. Αντί να βλέπουμε φαντάσματα, θα έπρεπε να μας προβληματίσει η ημιμάθεια, η σύγχυση, ο φανατισμός, ο ανορθολογισμός και άλλα κακώς κείμενα που διαπιστώνει κανείς σε άπειρες συζητήσεις για τη γλώσσα στο ελληνικό διαδίκτυο.
