To θέμα νομίζω είναι πλέον αρκετά off-topic, αλλά όσο τετριμμένη είναι η συζήτηση σχετικά με την τηλεόραση που αναπαράγει/προάγει υποκουλτούρα θα ήθελα να σταθώ σε κάποια σημεία.
Η τηλεόραση δείχνει αυτό που ζητάει το κοινό.
Η τηλεόραση κοινώς είναι η εικόνα της κοινωνίας, όπως ακριβώς και οι πολιτικοί που βγαίνουν είναι η αντίστοιχη εικόνα των πολιτών.
Η τηλεόραση επίσης είναι ένα φίλτρο. Αντίστοιχο φίλτρο είναι και το feed στο εκάστοτε κοινωνικό δίκτυο. Μόνο που στο feed το φίλτρο είναι οι φίλοι σου (που κατά 95% έχουν τις ίδιες απόψεις με σένα-γι' αυτό είναι και φίλοι σου) οπότε δεν σου κακοφαίνεται. Στην τηλεόραση (και στις εφημερίδες και στα sites) το φίλτρο είναι εκτός ελέγχου σου, γι' αυτό και σε ξενίζει.
Συμφωνώ εν μέρει με τα παραπάνω, την παρουσίαση δηλαδή της τηλεόρασης ως ενός καθρέπτη στον οποίο αντανακλάται η εικόνα της κοινωνίας σήμερα. Έχω την εντύπωση ωστόσο, πως αυτό το παρουσιάζεις σαν μία υπερασπιστική γραμμή σε σχέση με την κριτική και δε καταλαβαίνω το λόγο. Η θέση δηλαδή, ότι η τηλεόραση συνιστά αντανάκλαση της κοινωνίας, για ποιο λόγο πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν στην κριτική που δέχεται ως μέσο; Αν βάσει της αισθητικής και των ιδεών μου θεωρώ ότι η τηλεόραση σήμερα σε σημαντικό βαθμό (ανα)παράγει εκπομπές ανάξιες λόγου, δε θα επηρεαστεί η κριτική μου αυτή από την σκέψη πως "αυτό ζητάει το κοινό".
Από την άλλη, από την στιγμή που εισάγεται στη συζήτηση η εμπορική διάσταση της τηλεόρασης, θα πρέπει να λάβουμε υπ'όψιν όλες τις εκφάνσεις της. Τουτέστιν, η ιδέα ότι η τηλεόραση δείχνει αυτό που ζητάει το κοινό είναι μόνο μερικώς (αν είναι εν τέλει) ορθή. Φαντάζομαι ότι γνωρίζεις καλύτερα από εμένα, πως οι ουσιαστικές επιλογές στο πρόγραμμα γίνονται μετά από ανάλυση κόστους - οφέλους. Μία εκπομπή reality, όπως το power of love, που αναφέρθηκε νωρίτερα, ή τα big brother έχουν σαφώς μικρότερο κόστος από την παραγωγή σειρών, ενώ αντίστοιχα, τα αναμενόμενα έσοδα είναι μεγαλύτερα, διότι η πώληση τηλεοπτικού χρόνου επεκτείνεται και μέσα στην ίδια την εκπομπή. Αντίστοιχα, οι συμμετέχοντες παρόλο που πληρώνονται για την συμμετοχή τους, σίγουρα δεν λαμβάνουν τον μισθό που παίρνει ένας ηθοποιός, πόσο μάλλον ένα κάστ. Αυτό θεωρώ πως εξηγεί την επιμονή ορισμένων τηλεοπτικών σταθμών να υιοθετούν συνεχώς καινούρια concept παιχνιδιών ή show και να απομακρύνονται από τις σειρές. Μπορεί η ακροαματικότητα των καλών παραγωγών (και μέσα από συζητήσεις καταλαβαίνω ότι υπήρχαν κάποιες αξιόλογες παραγωγές φέτος) να είναι εντυπωσιακή και επομένως να λειτουργεί σαν signaling στα κανάλια ότι το κοινό τις επιθυμεί, ωστόσο το κόστος τους, μειώνει την ελκυστικότητά τους από πλευράς σταθμού και για αυτό είναι ελάχιστες. =)
Υπάρχουν πολλά είδη ρεπορτάζ, και ανάμεσα σε αυτά είναι και το ψυχαγωγικό και το gossip που ανέφερες παραπάνω με τη μορφή της είδησης για τη Μενεγάκη ή για το next top model. Η δαιμονοποίηση της ψυχαγωγίας και της ελαφριάς είδησης για μια "κουλτούρα" των λίγων μου θυμίζει λίγο το "έντεχνο" τραγούδι. Σε μια πολυφωνική τηλεόραση υπάρχει ανάγκη για όλα. Η πολυφωνία δεν έγκειται στο να παίζονται οι πολιτικές ειδήσεις για όλα τα γούστα, έγκειται στο να καλύπτονται όλες οι ανάγκες του συνόλου του κοινού-που καθορίζει το πρόγραμμα κάθε καναλιού.
To γιατί το κοινό δεν καθορίζει κατ΄αποκλειστικότητα το πρόγραμμα του καναλιού, νομίζω το έχω εξαντλήσει. Ακόμη, από την στιγμή που δεχόμαστε πως η τηλεόραση παράγει ένα προϊόν για εμένα είναι αυτονόητο, ότι υπεισέρχεται στη συζήτηση και η διάσταση της ποιότητας - όσο κλισέ και κορεσμένο κι αν είναι αυτό το θέμα, όπως είπε και ο Βασίλης. Κάθε προϊόν έχει ποιοτικά χαρακτηριστικά και απευθύνεται σε συγκεκριμένο κοινό και δε καταλαβαίνω γιατί η τηλεόραση αποτελεί εξαίρεση από αυτό.
Η ανάγκη για πολυφωνία σίγουρα υπάρχει, καθώς ένα κοινό μέσο καλείται να εξυπηρετήσει πολλές και διαφορετικές ποιοτικές απαιτήσεις από πλευράς καταναλωτών. Συμφωνώ ότι υπάρχουν διαφορετικές εκπομπές στην ελληνική τηλεόραση, αλλά από την άλλη δε θεωρώ καθόλου τυχαίο που η τηλεόραση της ΕΡΤ δεν έχει παίξει ποτέ reality, από όσο γνωρίζω, ή ότι σε πείσμα των ακροαματικοτήτων επιμένει σε εκπομπές λόγου, τέχνης και σε docuseries. Η δική μου ανάγνωση είναι πως αφαιρώντας τον παράγοντα κέρδους από την εξίσωση, υπό την πίεση του οποίου λειτουργεί η ιδιωτική τηλεόραση, η δημόσια τηλεόραση επιλέγει να απευθυνθεί σε ένα κοινό με διαφορετικές ποιοτικές απαιτήσεις.
Εννοείς ότι το να υπάρχει υποκουλτούρα που εσύ ως σκεπτόμενο άτομο επιλέγεις να μη δει σε προσβάλλει; Εμένα, πάντως, καθόλου δε με προσβάλλει να παίζεται στην τηλεόραση το GNTM ή να ενημερώνεται ο κόσμος για το τι κάνει η Μενεγάκη (όντως χώρισε, τώρα; ). Στο παράδειγμα με το fast food που έφερες, είναι σαν να απαιτείς να κλείσουν αυτά τα μαγαζιά επειδή εσύ δε θες να τρως συχνά fast food. Μπορείς απλά να μην τρως. Τόσο απλό.
Εγώ συνήθως αυτή την τάση να χαρακτηρίζουμε πράγματα ως «υποκουλτούρα» την εκλαμβάνω ως μία πρόθεση να μιλήσουμε δια του αποκλεισμού για μία συμπληρωματική «ελίτ» με την κουλτούρα της που δεν είναι συμβατή με την προαναφερθείσα «υποκουλτούρα» και που, εξ ορισμού, θεωρείται κατώτερη της «κουλτούρας» - με κάποια ad hoc, συνήθως, σχέση διάταξης. Ωστόσο, δε νομίζω ότι υφίσταται κάτι τέτοιο, ειδικά όταν το γούστο είναι κάτι το τόσο υποκειμενικό.
Κάτι, άλλο επίσης, που χαρακτηρίζει την «ελίτ-κουλτούρα» είναι η εκ προοιμίου απαξίωση κάθε μορφής «ελαφριάς» διασκέδασης. Εγώ βλέπω εδώ περισσότερο μία συναισθηματική απομάκρυνση και απευαισθητοποίηση, στο επίπεδο που κάτι που δεν παράγει «έργο» για την ανθρωπότητα, να είναι απλά κατακριτέο. Αν δηλαδή ένα άτομο επιλέγει να ψυχαγωγείται «ελαφρά» με αυτόν τον τρόπο - που και το «ελαφρά» είναι υποκειμενικό - θα του πούμε να μην το κάνει γιατί μας βλάπτει ( ; ) με κάποιον τρόπο;
Το παράδειγμα με το fast food περισσότερο ενισχύει την άλλη θέση πάντως, κι όχι την δική σου
Και εμένα δε με ενοχλεί το GNTM/ΔΙΚΗ/κτλ, πόσο μάλλον από την στιγμή που έχω και άλλες επιλογές. Το γεγονός όμως, ότι αναγνωρίζω πως ο οποιοσδήποτε έχει δικαίωμα να δει τις εκπομπές που τον ευχαριστούν, δε σημαίνει φυσικά ότι συναινώ στον ψυχαγωγικό τους χαρακτήρα. Εκτός αν θέλεις να μου πεις, πως προτείνεις στους μαθητές σου στον ελεύθερό τους χρόνο να δουν Kardashians (πχ) και όχι μία ταινία.
Σίγουρα, ένας άνθρωπος έχει ανάγκη από χαλάρωση και δεν γίνεται να βλέπεις συνέχεια ντοκιμαντέρ του Σιδέρη ή ταινίες της Varda, αλλά αυτό δε σημαίνει πως ξαφνικά θα χειροκροτώ την επιλογή της αναπαραγωγής ακόμη μιας χρονιάς ριάλιτι. Η επιθυμία μας δηλαδή να αρνηθούμε μία επιβεβλημένη ελίτ - κουλτούρα (hello, postmodernism, I've missed you) φτάνει να γίνει η υιοθέτηση απάθειας στο συγκεκριμένο θέμα. Όταν όμως ξαφνικά, κλειστήκαμε όλοι δύο μήνες σπίτια μας, δεν διάβασα πουθενά "φτου, να είχαμε τώρα gntm" - όλοι έψαχναν αξιόλογες σειρές και ταινίες, και βρίσκανε καταφύγιο στο Netflix το Cinobo και το Prime, που τις παρέχουν, και όχι στην τηλεόραση. =)
