Η δεοντολογία υπάρχει, την έχω συναντήσει …
Υπάρχουν πολλές απόψεις για τη δηµοσιογραφία. Οι µεν την αποκαλούν «λειτούργηµα» εφόσον χωρίς ενηµερωµέ-νους πολίτες δεν υπάρχει σωστή δηµοκρατία. Άλλοι ακούνε τη λέξη και γελάνε. Πάντως ο όρος περιλαµβάνει µιαν υπερβολή: ο Τύπος είναι και επιχείρηση και ο δηµοσιογράφος είναι και εργαζόµενος – όπως όλοι οι άλλοι. Ενώ ορισµένοι δηµοσιογρά-φοι, εκδότες ή ιδιοκτήτες ηλεκτρονικών ΜΜΕ ό,τι κι αν λένε επισήµως, ενδιαφέρονται για τη δηµοσιογραφία όπως θα ενδιαφέ-ρονταν για την παραγωγή παπουτσιών. Το ζητούµενο είναι γι’ αυτούς το κέρδος µόνον – το άµεσο που αποδίδει µια καλή επιχείρηση ή το έµµεσο που απορρέει από την επιρροή που ορισµένοι παράγοντες αποκτούν. Το αποστοµωτικό επιχείρηµα ενός ιδιαίτερα ειδεχθούς ραδιοτηλεοπτικού «αστέρα» πρωταγωνιστή αθλιοτήτων ήταν ότι κέρδιζε τρία εκατομμύρια τον χρόνο. Βεβαίως, δεν έχουν χαθεί το πάθος, το µεράκι, η θέληση συµµετοχής στα κοινά. Υπάρχουν. Τα συναντώ.
Οι Αµερικανοί είναι άνθρωποι ντόµπροι. Ο Ρόι Χόουαρντ, ένας από τους ιστορικούς µεγιστάνες του Τύπου, είχε δη-λώσει ευθέως στους συνεργάτες του εγκαινιάζοντας στο Ντιτρόιτ µια από τις εφηµερίδες του: «Βρισκόµαστε εδώ αποκλειστι-κά σαν έµποροι ειδήσεων. Για να πουλάµε διαφήµιση και να την πουλάµε σε τιµή ενδιαφέρουσα για τους επενδυτές. Αλλά πρέπει πρώτα να παράγουµε µια εφηµερίδα µε ελκυστική ενηµέρωση για να έχει καλή κυκλοφορία, ώστε να επιτρέψει στη διαφήµιση να είναι πιο αποτελεσµατική». Συµπέρασµα: τα του «λειτουργήµατος» πρέπει να αναζητηθούν αλλού. Και ποια η διαφορά µε τις εµπορικές τηλεοράσεις µας;
Υπάρχουν όµως και άλλες αµερικανικές εφηµερίδες όπου κυριάρχησε ο σεβασµός στην είδηση και στην έρευνα. Κα-θώς και στην ευπρέπεια. Η εφηµερίδα «New York Times» έχει την αρχή να δηµοσιεύσει «όλες τις ειδήσεις που πρέπει να τυ-πώνονται» (σηµειώστε το «πρέπει») µε την προσθήκη ότι οι τίτλοι της εφηµερίδας «δεν πρέπει να λερώνουν το τραπεζοµά-ντιλο όπου οι αναγνώστες της δοκιµάζουν το πρωινό τους». [ … ]
Δεν είναι διαφορετικοί οι προβληµατισµοί σε µια χώρα όπου η δηµοσιογραφία είναι παραδοσιακά πιο «λογοτεχνι-κή» και πιο «προσωπική», δηλαδή στη Γαλλία. Όπου συνυπάρχει η κυρίαρχη «Le Monde», και όχι µόνο, µε κάθε λογής «σκουπίδια». Παντού ο Τύπος και τα ΜΜΕ προσφέρουν και την εφηµερίδα – χώρο διαφήµισης (ή το ραδιόφωνο και την τηλε-όραση) αλλά και το λειτούργηµα. Όπως και στις ΗΠΑ όµως και όπως στις περισσότερες χώρες, όπου οι τεχνολογικές εξελίξεις έγιναν πιο νωρίς αλλά µε βραδύτερους από εδώ ρυθµούς, ορισµένοι κανόνες επιζούν και ενίοτε, σε δύσκολες στιγµές, επικρατούν. Μερικές φορές και µε τη σύµπραξη της ποινικής δικαιοσύνης.
Ποιοι είναι αυτοί οι απλοί κανόνες; Η διασταύρωση των ειδήσεων. Η συνείδηση της ευθύνης απέναντι στο κοινό και την κοινωνία. Η περίσκεψη. Η µη δηµοσίευση ακόµη και διασταυρωµένων πληροφοριών για πρόσωπα χωρίς και τη δική τους άποψη. Η αποφυγή κάθε υπερβολής. Η πεποίθηση ότι η συκοφαντία είναι θανάσιµο δηµοσιογραφικό αµάρτηµα. Η αντίληψη ότι ο δηµοσιογράφος δεν πρέπει να συγχέει τον ρόλο του µε εκείνον του αστυνοµικού και του δικαστή. Η δηµόσια αναγνώριση του λάθους και η αποκατάσταση κάθε αδικηµένου. Η άρνηση δηµοσίευσης δοτών πληροφοριών και η υπακοή σε εξωδηµοσιογραφικά κέντρα και προσταγές. Το ασυµβίβαστο του δηµοσιογραφικού επαγγέλµατος µε τα επαγγέλµατα του διαφηµιστή, του δηµοσιοσχεσίτη και του υπαλλήλου γραφείων Τύπου. Πολλά από αυτά περιλαµβάνονται και στα δικά µας κείµενα δεοντολογίας. Προβλέπονται και κυρώσεις. Όµως οι παρεκτροπές είναι πολλές, καθηµερινές, προκλητικές. Και επι-κίνδυνες. Παλαιότερα µπορεί οι εφηµερίδες να ήταν πιο «κοµµατικές», όµως οι δηµοσιογράφοι, χωρίς τα σηµερινά «λούσα» των ολίγων, είχαν μεγαλύτερη αξιοπρέπεια. Μεσολάβησε όµως µε τη χιονοστιβάδα των ηλεκτρονικών µέσων µια γενικευµένη απορρύθµιση.
Τι µπορεί να γίνει τώρα; Ασφαλώς όχι µερικές εξωφρενικές (και επικίνδυνες) απαγορεύσεις, νόµοι πιο κατασταλτικοί που συνήθως δεν θίγουν τους αθλίους ή δεοντολογίες υπουργικής έµπνευσης. Αλλά κάτι το πιο απλό: να αναγκαστούν όλα τα «αφεντικά» να σέβονται µια ουσιαστική δεοντολογία προσαρµοσµένη και στα της τηλεόρασης. Και να µάθουν οι συνάδελφοι ποια είναι η δεοντολογία αυτή. Πριν από λίγα χρόνια είχα διαπιστώσει, σε δύο πανεπιστήµια, ότι το «είδος» δεν περιλαµβανόταν σε κανένα από τα προγράµµατα. Για τώρα δεν ξέρω … Ελπίζω! Ρ. Σωµερίτης, «Το Βήµα» 10/02/2002
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Α. Στο πλαίσιο µιας συζήτησης που γίνεται στην τάξη σας για τον Τύπο, να παρουσιάσετε στους συµµαθητές σας το περιεχόµενο του παραπάνω άρθρου σε 100 περίπου λέξεις. Μονάδες 25
Β.1. Αφού διαβάσετε προσεκτικά το κείµενο που σας δόθηκε, να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν µε την ένδειξη «Σωστό» ή «Λάθος». Μονάδες 6
Ο συντάκτης του άρθρου υποστηρίζει ότι:
α. Η δηµοσιογραφία στη σηµερινή εποχή δεν παύει να αποτελεί «λειτούργηµα».
β. Οι ιδιοκτήτες των ΜΜΕ και οι τοπιογράφοι ενδιαφέρονται αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση των οικονοµικών τους
συµφερόντων.
γ. Ορισµένες εφηµερίδες τηρούν τον κώδικα δεοντολογίας.
δ. Ενίοτε, σε κρίσιµες περιόδους, το κράτος παρεµβαίνει, για να εξασφαλίσει την τήρηση των κανόνων της δεοντολογίας.
ε. Οι παρεκτροπές στην Ελλάδα οφείλονται στην έλλειψη κανόνων δεοντολογίας.
στ. Η λύση στο πρόβληµα µπορεί να δοθεί αποκλειστικά από τους ιδιοκτήτες των µέσων ενηµέρωσης.
Β.2. i. Στις παρακάτω φράσεις να εντοπίσετε τη σηµασία µε την οποία χρησιµοποιούνται οι υπογραµµισµένες λέξεις (δηλωτική, συνυποδηλωτική) και να σχηµατίσετε µια περίοδο για την καθεµία µε την αντίθετη σηµασία: Μονάδες 10
α. εγκαινιάζοντας … µια από τις εφηµερίδες του, β. δοκιµάζουν το πρωινό τους, γ. θανάσιµο αµάρτηµα, δ. διασταύρωση ειδήσεων, ε. χιονοστιβάδα των ηλεκτρονικών µέσων. Μονάδες 5
Β.2. ii. Να αντικαταστήσετε τις λέξεις που σας δίνονται µε άλλες συνώνυµες και αντώνυµες: ειδεχθής, πεποίθηση, κύρωση, κατασταλτικός.
Β.3. Να επισηµάνετε τα δοµικά στοιχεία της τρίτης παραγράφου. Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η παράγραφος αυτή και τι επιτυγχάνει ο συγγραφέας; Μονάδες 4
Β.4. Τα εισαγωγικά ως σηµείο στίξης κατέχουν κυρίαρχη θέση στο άρθρο, η λειτουργικότητά τους όµως διαφέρει. Να επισηµάνετε κάποιες από τις λειτουργίες τους χρησιµοποιώντας παραδείγµατα από το κείµενο. Μονάδες 10
Γ. Υποθέστε ότι είστε ένας από τους µαθητές που εκπροσωπεί το νοµό σας στη Βουλή των εφήβων και η «κοινοβουλευτική οµάδα», στην οποία συµµετέχετε, εξετάζει το ρόλο του Τύπου και τις επιδράσεις του στην κοινή γνώµη. Λαµβάνοντας υπόψη τις απόψεις των µελών της οµάδας σας αλλά και τα πρόσφατα φαινόµενα σκανδαλοθηρίας και κιτρινισµού, να συντάξετε µια εισήγηση µε θέµα: «Παράγοντες που τροφοδοτούν και συντηρούν το φαινόµενο της παραπληροφόρησης και του κιτρινισµού του Τύπου και συµβολή του σχολείου στην άµβλυνσή του». Το κείµενό σας θα εκφωνηθεί στη Βουλή των Εφήβων και δε θα πρέπει να ξεπερνά τις 300 λέξεις. Μονάδες 40
