Εκλαΐκευση της επιστήμης

[Guest 749981]

Με αφορμή κάποια posts στο νήμα Άσκηση Μαθηματικών, σκέφτηκα να ανοίξω ένα άλλο νήμα που θα αφορά την εκλαΐκευση της επιστήμης, για παράδειγμα των μαθηματικών, που συμβαίνει ενίοτε.

Θα αναφέρω και ένα ακόμα παράδειγμα. Πριν 8 έτη είχε κυκλοφορήσει το εξής βίντεο:

...Και πριν 4 υπήρξε ένα βίντεο-απάντηση στο αμέσως παραπάνω:

Τι γίνεται όταν η επιστήμη εκλαϊκεύεται τόσο που μπορεί να αλλοιώνονται η μέθοδος και τα αποτελέσματά της; Είναι επιβλαβές για την ίδια την επιστήμη; Ή είναι πάντα "ηθική" η εκλαΐκευση; Ή μήπως εξαρτάται από τον σκοπό που επιτελεί;

 

[archaios19]

Με αφορμή κάποια posts στο νήμα Άσκηση Μαθηματικών, σκέφτηκα να ανοίξω ένα άλλο νήμα που θα αφορά την εκλαΐκευση της επιστήμης, για παράδειγμα των μαθηματικών, που συμβαίνει ενίοτε.

Θα αναφέρω και ένα ακόμα παράδειγμα. Πριν 8 έτη είχε κυκλοφορήσει το εξής βίντεο:

...Και πριν 4 υπήρξε ένα βίντεο-απάντηση στο αμέσως παραπάνω:

Τι γίνεται όταν η επιστήμη εκλαϊκεύεται τόσο που μπορεί να αλλοιώνονται η μέθοδος και τα αποτελέσματά της; Είναι επιβλαβές για την ίδια την επιστήμη; Ή είναι πάντα "ηθική" η εκλαΐκευση; Ή μήπως εξαρτάται από τον σκοπό που επιτελεί;

Κατά τη γνώμη μου, οι μόνοι που δικαιούνται να εκλαϊκεύουν την επιστήμη είναι οι ίδιοι οι επιστήμονες. Μόνο όταν γνωρίζει κάποιος εις βάθος το αντικείμενό του είναι σε θέση να επιλέξει τα στοιχεία εκείνα που αποτελούν την ουσία του αντικειμένου του, αλλά και εκείνα τα παραδείγματα-φαινόμενα από ένα μεγάλο σύνολο που θα καταστήσουν την επιστήμη του περισσότερο κατανοητή και προσιτή σε ένα ευρύ κοινό. Θεωρώ ότι η εκλαϊκευση είναι μία πολύ απαιτητική διαδικασία και έτσι δεν μπορεί να την πραγματοποιήσει απλά οποιοσδήποτε ασχολείται με το αντικείμενο. Απαιτείται βαθιά γνώση και εμπειρία, όπως αναφέρθηκε, αλλά και μεταδοτικότητα. Έτσι,για παράδειγμα, δεν μπορούν όλοι οι πανεπιστημιακοί να δίνουν δημόσιες διαλέξεις ή να γράφουν φερ'ειπείν παιδικά βιβλία για το αντικείμενό τους.
Συνεπώς, κάποιος πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός όταν επιλέγει να δει, να διαβάσει ή να ακούσει μία εκλαϊκευμένη εκδοχή της επιστήμης, γιατί πολλές φορές ο πομπός δεν είναι ο κατάλληλος. Αντίστοιχα όμως, ακόμη κι αν μιλάμε για μια πιο προσιτή και κατανοητή εκδοχή κάποιου κλάδου του επιστητού, αυτό δεν σημαίνει ότι (πρέπει να) είναι και εύπεπτη. Ο δέκτης οφείλει να έχει μία στοιχειώδη επαφή με το αντικείμενο ή τουλάχιστον στοιχειώδη πνευματική καλλιέργεια.

 

[Dias]

Ο Λέον Λέντερμαν (1922-2018), ο περίφημος Αμερικανός καθηγητής και πειραματικός φυσικός, κάτοχος του βραβείου Νομπέλ Φυσικής του 1988, οραματιστής και για μια δεκαετία διευθυντής του αντίστοιχου με το ευρωπαϊκό CERN αμερικανικού εργαστηρίου Fermilab στο Ιλινόι, πέθανε τo 2018 σε ηλικία 96 ετών. Η ειρωνεία της τύχης είναι ότι παρ’ όλη τη μεγάλη του προσφορά στη σωματιδιακή φυσική όλα αυτά τα χρόνια, για εκείνο που μάλλον θα τον θυμούνται στο μέλλον είναι ο τίτλος ενός εκλαϊκευμένου βιβλίου που έγραψε για την ιστορία της σωματιδιακής φυσικής, «The God Particle» (1993). Eνας τίτλος που «κόλλησε» και έκανε διεθνώς γνωστό το Μποζόνιο Higgs ως «το σωματίδιο του Θεού», αν και ο τίτλος που ήθελε να δώσει ο ίδιος ο Λέντερμαν στο βιβλίο του ήταν «The Goddamn Particle» [«το γκαντέμικο (διαβολεμένο-αναθεματισμένο) σωματίδιο»] επειδή επί μισόν αιώνα ήταν αδύνατον να εντοπιστεί. Ο εκδότης, όμως, του βιβλίου θεώρησε το επίθετο του τίτλου (Goddamn) προσβλητικό και έτσι έκοψε το δεύτερο συνθετικό της λέξης (το damn=αναθεματισμένος) αφήνοντας μόνο του το πρώτο συνθετικό (God=Θεός)!

​

 

[nPb]

To ερώτημα είναι τι εννοούμε ως εκλαϊκευση. Για παράδειγμα μια θεωρία που αφορά την μαθηματική κίνηση ενός ρευστού σωματιδίου πώς θα μπορούσε να εκλαϊκευτεί;

 

[Samael]

Δεν ξέρω κατά πόσο θα μπορούσε κάποιος να εκλαικευσει τα μαθηματικά. Στο core τους πρόκειται για την επιστήμη της απόλυτης ακρίβειας και λογικής.Αναπόφευκτα όταν μιλάμε για εκλαικευση, αφαιρούμε λοιπόν την ουσία του πράγματος. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν γίνεται και δεν πρέπει να υπάρχει ένα παιδαγωγικά πρόσφορο σχέδιο για την εκμάθηση τους. Και το καλό με τα μαθηματικά είναι ακριβώς αυτό. Έχει κανείς την δυνατότητα να ανεβάζει σταδιακά τον πήχη, και να μελετάει πιο πολύπλοκα πράγματα ξεκινώντας από πιο απλές δομές. Και η εμπειρία που απέκτησε από τις πιο απλές περιπτώσεις τον συνοδεύει και στις πιο περίπλοκες.

Γενικά πιστεύω ότι η εκλαικευση είναι χρήσιμη για να επικοινωνήσεις ιδέες οι οποίες για ένα ακροατήριο είναι περίπλοκες. Και αυτό δεν περιλαμβάνει μόνο π.χ. να εξηγήσεις κβαντική φυσική σε μαθητές λυκείου. Μπορεί να αφορά ακόμα και φοιτητές χαμηλών εξαμήνων, που σε αυτή την περίπτωση ο καθηγητής πρέπει να εισάγει σιγά σιγά τους φοιτητές σε κάποιες δύσκολες έννοιες που θα συναντήσουν στο μέλλον.

Τόσο ως μαθητής όσο και ως φοιτητής προσωπικά ήμουν πάντα απαιτητικός. Δεν μου άρεσαν οι εκλαικευσεις. Προτιμώ να τα βρω μπαστούνια με την πραγματικότητα του πράγματος, παρά να ακούω αόριστα πράγματα. Φυσικά δεν λέω ότι αυτό είναι το σωστό. Δυστυχώς(ή ευτυχώς) ένα τεράστιο ποσοστό ανθρώπων αποθαρρύνεται και τα παρατάει όταν τα πράγματα δυσκολέψουν. Έχει αξία ωστόσο πιστεύω να εκτίθεται ο άλλος στο real stuff, για να κατανοήσει την πραγματική περιπλοκότητα που κρύβεται πίσω από τις απλουστευμένες έννοιες. Έτσι θεωρώ ότι εκτιμάει καλύτερα τις εξηγήσεις που του δίνονται, και βεβαίως δεν έχει οφθαλμαπάτες ότι τα πράγματα είναι απλά.

Ωστόσο όπως είπε και ο Αρχαίος, αυτός που θα το τολμήσει, πρέπει να είναι πολύ καλός γνώστης του αντικειμένου που πάει να εκλαικευσει. Να το έχει δει από την πιο απλή μορφή ως την πιο περίπλοκη που υπάρχει. Να το ξέρει από την καλή και από την ανάποδη. Όπως έλεγε και ο Αϊνστάιν, εάν δεν μπορείς να το εξηγήσεις με απλά λόγια, τότε ούτε εσύ δεν το κατανοείς πραγματικά(ή κάτι τέτοιο ). Και με το απλά λόγια πιθανότατα εννοούσε να ξέρεις τι λες, όχι να προσπαθείς επί ένα 10 λεπτό να εξηγήσεις κάτι λέγοντας ότι μπούρδα σου κατεβαίνει στο μυαλό εκείνη την στιγμή.

 

[Guest 749981]

To ερώτημα είναι τι εννοούμε ως εκλαϊκευση.

Στο μυαλό μου το έχω με 2 διαφορετικούς τρόπους.

Από τη μία η μη απωλεστική εκλαΐκευση, που η αλήθεια δεν αλλοιώνεται καθόλου, αλλά σκοπίμως παραλείπονται διαδικασίες που μας οδηγούν σε αυτή ή συμπεράσματα που προκύπτουν από αυτή. Για παράδειγμα, το να παρουσιάζεις θεωρήματα χωρίς την απόδειξή τους, η οποία μπορεί να είναι πολύ απαιτητική για να γίνει κατανοητή.

Από την άλλη η απωλεστική εκλαΐκευση, που η αλήθεια αλλοιώνεται λίγο ή πολύ στην προσπάθεια μετάδοσής της.

Νομίζω πως τα συναντάμε και τα 2 στο εκπαιδευτικό σύστημα.

 

[Samael]

Στο μυαλό μου το έχω με 2 διαφορετικούς τρόπους.

Από τη μία η μη απωλεστική εκλαΐκευση, που η αλήθεια δεν αλλοιώνεται καθόλου, αλλά σκοπίμως παραλείπονται διαδικασίες που μας οδηγούν σε αυτή ή συμπεράσματα που προκύπτουν από αυτή. Για παράδειγμα, το να παρουσιάζεις θεωρήματα χωρίς την απόδειξή τους, η οποία μπορεί να είναι πολύ απαιτητική για να γίνει κατανοητή.

Από την άλλη η απωλεστική εκλαΐκευση, που η αλήθεια αλλοιώνεται λίγο ή πολύ στην προσπάθεια μετάδοσής της.

Νομίζω πως τα συναντάμε και τα 2 στο εκπαιδευτικό σύστημα.

Γενικά αυτό που έχω παρατηρήσει είναι ότι η μη απωλεστικη εκλαικευση μπορεί να δουλέψει, αρκεί όμως να δίνεται έστω ένα intuition γιατί κάτι είναι αλήθεια ή είναι όπως είναι τέλος πάντων.

Σε διαφορετική περίπτωση αυτός που προσπαθεί να κατανοήσει δυσκολεύεται πολύ και πρέπει να αρχίσει να δέχεται αξιωματικά κάποιες αλήθειες οι οποίες είναι σχετικά πολύπλοκες. Οπότε δεν τις χωνεύει εύκολα.

Είναι ακριβώς όπως το φαγητό. Το μασάμε και το κόβουμε σε μικρότερα μέρη, έτσι ώστε προφανώς να χωράει στο στόμα, αλλά και για να χωνευθει πιο εύκολα και γρήγορα.

Ομοίως, η δουλειά κάποιου που προσπαθεί να μεταδοσει πληροφορία είναι να ξέρει σε πόσα κομμάτια πρέπει να την κόψει. Να κρίνει εάν τα κομματάκια ειναι πολλά, και εάν ναι, ποια μπορεί να πετάξει χωρίς να χαλάσει η συνοχή; Και φυσικά πόσο γρήγορα πρέπει να τα στελνει προτού αρχίσει να χάνει τον άλλο.

Είναι χρήσιμη πάντως η εκλαικευση. Με αυτή λειτουργούμε και σκεφτόμαστε σε καθημερινή βάση. Απλά χρειάζεται τρομερή προσοχή. Πρέπει να δίνεται επαρκής αιτιολόγηση του γιατί μια προσέγγιση είναι ικανοποιητική, και σε ποιες περιπτώσεις αυτές οι παραδοχές που είχαν γίνει αποτυγχάνουν. Εάν μπορεί να απαντηθεί και το γιατί απέτυχαν...τέλεια.

 

[Guest 749981]

Στην σειρά "Ο Κώδικας των Δισεκατομμυρίων Δολαρίων" που πραγματεύεται μια δίκη για υπόθεση παραβίασης ευρεσιτεχνίας η ομάδα ενόρκων αποτελείται από άτομα που δεν έχουν την απαραίτητη εμπειρία και γνώση ώστε να μπορούν να κρίνουν το αν πράγματι υπάρχει παραβίαση ευρεσιτεχνίας. Είναι ευάλωτοι στους δικηγόρους που εκπροσωπούν κάθε πλευρά, στο πόσο θα καταφέρουν να δώσουν ταχύρρυθμα μαθήματα για το πώς δουλεύει ο κάθε κώδικας και στο πόσο θα επιλέξουν να αλλοιώσουν την αλήθεια.